Reply
 
Thread Tools
  #591  
Old 07-03-2015, 20:43
EmperorTuMaViem EmperorTuMaViem is offline
K.I.A
Join Date: 12-2014
Posts: 40
Re: Quốc sử Quán vOz

Hôm nay đọc được cái này, thấy hay hay, hỏi bạn nv92 không biết có link online nào để có thể đọc các bài văn đỗ Trạng Nguyên còn lưu giữ được không nhỉ?

https://www.facebook.com/notes/g%E1%...52253512744642

Quote:
Chế sách (đề bài):

“Thời thượng cổ thánh thần nương theo phép trời để cai trị, đạo đó thuần nhất không có gì phải bàn cãi. Đến đời sau, thuyết Phật, Lão dấy lên, mới bắt đầu có chuyện bàn về tam giáo mà lòng người với trị đạo không còn được như xưa. Giáo lí đạo Phật đạo Lão hết thảy đều mê đời lừa dân, che lấp nhân nghĩa, cái hại của nó không thể kể xiết, thế mà người ta cuồng tín say mê; đạo của thánh nhân, lớn thì tam cương ngũ thường, nhỏ thì tiết văn độ số, đều là những điều thiết dụng trong cuộc sống thường ngày, mà lòng ham thích của người ta lại chẳng bằng đạo Phật đạo Lão, là cớ làm sao?

Triều đình ta cắt đặt quan chức, lớn nhỏ tuần tự, trong ngoài thống nhất. Giữ việc cơ yếu đã có Nội mật viện, trấn giữ các miền có các quan 5 đạo, lo việc ngục tụng đã có Ngũ hình viện, lo giám sát đã có Ngự sử đài, nắm lễ nhạc có Lễ nghi viện, giáo dưỡng nhân tài có trường quốc học, lộ học; quản lí kho tàng và xây dựng có Nội thị sảnh, thi hành giáo hóa ở các nơi xa có các quan phủ lộ trấn huyện; giữ gìn phép tắc, coi sóc việc quân có quân quan các vệ; những việc ấy đặt ra thảy đều vì dân cả. Thế mà thứ loại chưa rõ ràng, hình ngục còn lạm, kỉ cương chưa chấn chỉnh, lễ nhạc chưa hưng, nhân tài chưa thịnh, của cải chưa phong phú, hàng hóa chưa lưu thông, đức trạch chưa nhuần thấm, quân dân còn oán thán, tệ xấu chưa trừ, việc tốt chưa thấy, là cớ làm sao?

Cốt lõi của việc cai trị không ngoài việc làm sáng đạo thánh, chính nhân tâm, trừ dị đoan, bỏ tệ xấu, tỏ rõ trị hiệu. Để làm được những điều ấy tất phải có thuật riêng. Sĩ đại phu bác cổ thông kim, hãy đem hiểu biết viết ra rõ ràng, trẫm sẽ đích thân xem xét.”

Thần xin đối:

Thần nghe: Tà thuyết làm hại chính đạo là có nguyên do, thịnh trị có thể đạt đến là có nguồn gốc. Nguyên do là gì? Chính ở chỗ đạo học không sáng tỏ. Nguồn gốc là gì? Chính ở chỗ vua tôi trọn đạo. Nắm rõ điều này, tất cái hại của tà thuyết, cái phương sách của chính trị có thể biện biệt được rồi.

Kính nghĩ: Hoàng thượng bệ hạ cho chúng thần vào chốn điện đình, thân ban sách vấn, lấy việc chính đạo dị đoan để hỏi, lại lấy việc đời nay chưa trị làm lo, ý mong tìm phương thịnh trị. Xét thần ngu thiển, sao đủ để biết. Nhưng người xưa có nói: “Hỏi han đến cả người cắt cỏ, kẻ kiếm củi”. Huống chi thần lạm dự hàng khoa mục tới đây, lại dám không dốc lòng mà bàn góp một lời sao? Thần kính cẩn chắp tay rập đầu xin đối.

Thần cúi đọc sách vấn của thánh thượng hỏi:

“Thời thượng cổ thánh thần nương theo phép trời để cai trị, đạo đó thuần nhất không có gì phải bàn cãi. Đến đời sau, thuyết Phật, Lão dấy lên, mới bắt đầu có chuyện bàn về tam giáo mà lòng người với trị đạo không còn được như xưa. Giáo lí đạo Phật đạo Lão hết thảy đều mê đời lừa dân, che lấp nhân nghĩa, cái hại của nó không thể kể xiết, thế mà người ta cuồng tín say mê; đạo của thánh nhân, lớn thì tam cương ngũ thường, nhỏ thì tiết văn độ số, đều là những điều thiết dụng trong cuộc sống thường ngày, mà lòng ham thích của người ta lại chẳng bằng đạo Phật đạo Lão, là cớ làm sao?”

Qua lời sách hỏi, thần thấy bệ hạ thực rõ đạo thánh phải được thi hành mà dị đoan phải được dẹp bỏ. Thần xin được diễn giải thêm.

Thần nghe: Nhất âm nhất dương là đạo tồn tại trong trời đất, thật rõ ràng thay. “Nối đạo là thiện, thành đạo là tính” là đạo đã phối vào con người và vạn vật, điều ấy thật cũng rõ ràng thay. Duy có bậc thánh nhân có thể tận được đạo cho nên đạo quy về thánh nhân, để lấy nguồn từ trời mà tận ở thánh nhân, nên mới gọi là “kế thiên”. Thánh nhân thể được đạo tất đem ra thi hành ở đời, nên mới gọi là “xuất trị”.

Phục Hy vẽ bát quái để thông tỏ thần minh, Thần Nông làm ra cày bừa để làm giàu dân sinh, đều là xuất phát từ đạo ấy vậy.̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣̣ Đến đời Hoàng Đế, Nghiêu Thuấn thần đạo biến hóa, cùng dân thích nghi, có điều gì không phải là “kế thiên xuất trị”? Do đó đạo truyền đến đời Hạ Vũ thì có luận thuyết “tinh nhất chấp trung”, đạo truyền đến đời Thang, Vũ thì có cái ý “kiến trung lập cực”; tinh túy của đạo đã có từ lâu lắm vậy. Kinh Dịch nói: “Họ Phục Hy mất thì họ Thần Nông nổi lên, họ Thần Nông mất thì họ Hoàng Đế nổi lên, họ Hoàng Đế mất thì đế Nghiêu đế Thuấn nổi lên”. Hàn Tử nói: “Nghiêu lấy đạo ấy truyền cho Thuấn, Thuấn lấy đạo ấy truyền cho Vũ, Thang, Văn, Võ” chính là nói về điều ấy. Ở vào thời đó, trên thì chính trị hưng thịnh, dưới thì phong tục thuần mỹ, chính đạo thi hành ở đời như nhật nguyệt trên trời, dị đoan làm sao mà xen vào được?

Đến thời Khổng Tử, đạo thánh không được thi hành, mới bắt đầu có cái lo “chuyên chủ vào dị đoan”. Đến thời Mạnh Tử, cách thời các thánh càng xa nên mới phải có những lời chống Dương Chu, Mặc Địch. Từ đời Hán trở đi, đạo thánh ngày một suy yếu mà thuyết Phật, Lão lại nổi lên. Nhà Phật lấy sự tịch diệt làm cao, mở đầu từ Hán Minh Đế du nhập vào Trung Quốc. Đạo Lão lấy hư vô làm cội, lưu truyền từ đời Hán mà thịnh từ đời Đường đời Tống. Từ đó về sau mới có thuyết tam giáo. Nhưng mà đạo thánh là chính, Phật, Lão là tà, sao có thể xếp chung một hàng mà gọi là “tam” được? Người đời sau không xét được chỗ đó mới phán bừa như vậy. Do đó mà trị đạo và nhân tâm đều chẳng được như xưa.

Đạo Phật đạo Lão che lấp lí mà làm loạn sự thực, cho nên việc mê hoặc người đời, cản trở nhân nghĩa, thực cũng có vậy. Đạo của thánh nhân, có một vật ắt có một lý, cho nên tam cương ngũ thường, tiết văn độ số, không gì không đầy đủ. Cái hại của Phật, Lão như thế, đáng lẽ dân phải không tin mà họ lại cứ tin. Đạo thánh nhân như thế đáng lẽ dân phải chuộng mà lại ít chuộng. Sở dĩ như thế, còn nguyên cớ nào khác hơn là do thế suy đạo vi mà ra cả. Cho nên Chu Công qua đời thì trăm đời sau không có nền chính trị tốt đẹp, Mạnh Tử mất đi thì ngàn năm sau không có lại bậc chân nho. Đời Hán, Đường tuy chuộng Nho nhưng chưa thể làm sáng được đạo; Tống Nho tuy làm sáng đạo nhưng lại không thi hành được đạo; như vậy lòng dân sao khỏi sa vào vòng Phật, Lão?

Huống chi thuyết lí nhà Phật, cái ý “kiến tính thành Phật” của nó đủ lừa người có học; cái luận “thiện ác quả báo” của nó lại đủ dọa bọn thứ ngu; do đó lòng người dễ bị mê hoặc. Còn thuyết lí đạo Lão, cái nghĩa “huyền chi hựu huyền” đủ coi là luận thuyết cao siêu, cái điều “thần tiên bất tử” lại đủ để dụ bọn tầm thường; do vậy lòng dân dễ bị lừa gạt. Bậc hùng tài như Hán Vũ Đế còn thích đạo sĩ, cầu thần tiên; bậc chuộng Nho thuật như Hán Minh Đế còn sai sứ đi Tây Vực thỉnh kinh, như thế thì dân sao mà không chuộng Phật Lão cho được. Một bài biểu ngăn việc rước cốt Phật (của Hàn Dũ) vừa dâng lên mà Đường Hiến Tông cả giận; một lời can gián “trời có nói gì đâu” mà Tống Chân Tông không nghe; như vậy thì sao dân lại không hâm mộ Phật Lão cho được? Còn đạo thánh nhân là phỏng theo đạo của trời, không phải bậc trí thì không thấy được cái hay của nó, không phải bậc hiền thì không cảm được cái vui của nó, vì thế dân ít người học được.

Đạo thánh và dị đoan trái ngược nhau như âm với dương, như ngày với đêm, cái này thịnh thì cái kia phải suy, đó là cái lý tất nhiên. Hàn Tử (Hàn Dũ) nói: “Bất tắc bất lưu, bất chỉ bất hành” (dị đoan không bị ngăn chặn thì đạo thánh không thể truyền bá, dị đoan không bị cấm thì đạo thánh không thể thi hành), chính là nói về điều ấy.



Thần cúi đọc sách vấn của thánh thượng hỏi:

“Nhà nước ta thiết lập quan, phân chia chức, lớn nhỏ cùng mối, trong ngoài nối nhau Nhà nước ta thiết lập quan, phân chia chức, lớn nhỏ cùng mối, trong ngoài nối nhau. Giữ việc cơ mật có Nội mật viện, trấn giữ các miền có ngũ đạo quan, xử kiện tụng có ngũ hình viện, lo giám sát có ngự sử đài, nắm lễ nhạc có lễ nghi viện, giáo dưỡng nhân tài có trường quốc học, lộ học; quản lí kho tàng và xây dựng có nội thị sảnh, thi hành giáo hóa ở các nơi xa có các quan phủ lộ trấn huyện; giữ gìn phép tắc, coi sóc việc quân có quân quan các vệ; phàm những chức việc ấy đặt ra đều là vì dân cả. Thế mà mọi việc chưa được sáng tỏ, hình ngục còn lạm, kỉ cương chưa giữ gìn, lễ nhạc chưa hưng thịnh, nhân tài chưa phát triển, của cải chưa phong phú, hàng hóa chưa lưu thông, đức trạch chưa nhuần thấm, quân dân còn oán thán, tệ xấu chưa trừ, việc tốt chưa thấy, là cớ làm sao?”

Thần kính nghĩ: Trời dựng hoàng gia, quý tìm người có đức. Đức Thái Tổ Cao Hoàng đế ta, lấy thiên tư trí dũng trời ban vượt qua thử thách gian nan trời tạo, cứu dân sinh từ trong lầm than, mở chinh phạt làm yên bốn bể. Lại ngay buổi đầu dựng nước, cắt đặt quan lại, định ra pháp chế, lớn nhỏ nối nhau, trong ngoài một mối, không có gì không vì dân mà đặt ra. Cái gọi là “phong quan đặt lại cũng vì dân”, chính ở chỗ đó. Lại đến đức Thái Tông Văn Hoàng đế nối ngôi, quan chế đã khá rõ ràng, Nhân Tông hoàng đế kế vị, quan chế lại càng hoàn bị. Kinh Thi nói: “Bất kiền bất vương, tất do cựu chương” (Không thiếu không quên, đều làm như sách cũ), Kinh Dịch nói: “Đại nhân dĩ kế, minh chiếu tứ phương” (Đại nhân thừa kế, sáng chiếu bốn phương), là nói về điều đó.

Huống nay bệ hạ nối nghiệp tiên thánh, vận mở trung hưng, thường răn quần thần làm hết chức trách, thường muốn dùng người phải lấy công tâm, vỗ về rộng lớn để thành phong tục, làm sáng tỏ công lao chính là ở thời nay, mà còn lấy việc chưa đạt nề vương trị làm lo, có thể thấy lòng mong mỏi, chí quyết tâm cầu trị vậy. Tấm lòng bệ hạ như vậy, thần dẫu không mẫn tuệ, cũng không dám có sự giấu che không nói. Thần kính xét Kinh Thư nói “Trị hay loạn là ở thứ quan”. Từ đó mà xem thì quan chức có được tu chỉnh hay không chẳng phải là rất quan hệ đến trị đạo hay sao?

Thần trộm nghĩ thời nay, nếu nói các quan đều không xứng chức cố nhiên là không đúng, nhưng bảo bách quan đều đã tận chức thì cũng chưa phải. Vì sao lại nói như thế? Như nội mật nắm các việc cơ mật, bệ hạ đã giao cho tể thần trông coi, lại chọn thêm văn thần để giữ việc, các chức quan chưa từng bỏ qua không xét, nhưng trong đó có tránh khỏi thiếu sót được không? Lại như các quan năm đạo cai quản các hạt, bệ hạ đã đặt các chức quản lí chung, lại chọn những người có năng lực đặt ở từng nơi, những việc ấy cố nhiên đều cần người hiền, song trong đó khó mà chọn đúng người cả. Đó là lí do mà công việc chưa đạt hiệu quả tối đa.

Đến như việc hình luật, “hình tức là thành” và một khi đã thành thì không thể biến đổi. Như thế đủ biết tầm quan trọng của hình quan thế nào. Nay trong ti ngũ hình cố nhiên đã có người tài nhưng đã quả là ai cũng được như các ông Thích Chi, Định Quốc đời trước chưa? Trên núi có mãnh thú thì không ai dám hái rau, triều đình có quan lại chính trực tất gian tà không thể nổi lên, như thế đủ biết tầm quan trọng của các gián quan thế nào. Nay Ngự sử đài cũng có những người cương trực hiền tài nhưng đã quả là ai cũng được như các bậc hiền Trương Cương, Phạm Báng đời trước chưa? Như thế thì việc kỉ cương chưa được thi hành chặt chẽ, không thể bảo đảm là không có sự gì.

Phàm việc yên triều đình, trị muôn dân không gì cần hơn lễ, thay đổi phong tục, không gì trước hơn nhạc. Việc nắm giữ lễ nhạc của bản triều thảy quy về Lễ nghi viện. Lễ nhạc khi dùng ở triều đình ắt thể hiện hết cái hay cái đẹp, nhưng đáng tiếc là vẫn chưa phổ xuống đến thứ dân. Việc giáo hóa thi hành thì phong tục tốt đẹp, đạo thầy được đề cao tất người thiện mới nhiều, như thế thì giáo chức có quan hệ với trị đạo rất to lớn. Trách nhiệm giáo dục nhân tài của bản triều là ở các trường quốc học, lộ học. Việc dạy văn nghệ đã có phép tắc nhưng cái đáng lo là chưa dạy thấu đáo về đức hạnh mà thôi.

Còn như của cải chưa phong phú là do chính sách tốt chưa làm trọn vẹn; hàng hóa chưa lưu thông chính bởi cấm lệnh triệt để chưa thi hành, há chỉ là trách nhiệm của riêng Nội thị sảnh hay sao?

Thần nghe các bậc tiên nho nói rằng: “Các quan thú lệnh chính là người thầy, là vị tướng soái của dân” để vâng mệnh giáo hóa các nơi. Các quan thú lệnh có tài đức hay không rất quan hệ đến sự sướng khổ của dân do đó dùng người làm thú lệnh không thể không chọn người tài giỏi.

Thần trộm thấy thời nay các quan ở phủ lộ trấn huyện, người làm hết chức trách thì ít, kẻ không làm hết chức trách thì nhiều. Cho việc giáo hóa là thế nào? Nói những điều chỉ là những việc ngọn như xử kiện, thúc thuế. Cho việc dân là thế nào? Làm những việc chỉ trong chuyện sổ sách hội họp. Con hiếu, cháu hiền, nghĩa phu, tiết phụ là những người đáng được triều đình khen ngợi mà các quan đề bạt kể được mấy người. Góa vợ, góa chồng, không con, không cha là những người không thể tự sinh tồn, triều đình rất là thương xót mà các quan tâu lên chẳng được là bao. Những người nắm giữ việc này chưa mấy ai làm tròn trách nhiệm.

Thần lại nghe Kinh Dịch nói: “Quẻ sư, chính đáng, bậc lão thành thì tốt”; lại nói: “Người cầm đầu ra quân tất phải nắm được quy luật cuộc chiến”. Cho nên không thể không chọn người tài giỏi. Lúc này những người nắm quyền binh, xứng đáng với chức vụ thì ít, không xứng đáng chức vụ thì nhiều. Tiếng là võ quan mà thông thạo vũ lược được mấy người? Chức là cầm quân mà am hiểu tình quân được bao nhiêu? Vơ vét là việc triều đình nghiêm cấm mà vẫn lấy lạm của quân như thế; vỗ về thương xót lê dân là bản ý của triều đình mà vẫn coi thường cấm lệnh, hoành hành bạo ngược như thế. Do đó mà chức trách kẻ cầm quân vẫn chưa làm trọn. Như vậy thì đức hạnh của bề trên vẫn chưa thấm nhuấn xuống dưới, quân tình còn oán thán há có thể không có chuyện đó hay sao? Do vậy mà tệ xấu chưa được trừ mà hiệu quả tốt cũng chưa thấy được.

Thần cúi đọc chế sách của thánh thượng hỏi: “Cốt lõi của việc cai trị không ngoài việc làm sáng đạo thánh, chính nhân tâm, trừ dị đoan, bỏ tệ xấu, tỏ rõ trị hiệu. Để làm được những điều ấy tất phải có thuật riêng. Sĩ đại phu bác cổ thông kim, hãy đem hiểu biết viết ra rõ ràng, trẫm sẽ đích thân xem xét.” Ôi, lời bệ hạ như thế không chỉ là điều may mắn cho chính đạo mà cũng là điều may mắn lớn cho thiên hạ.

Đạo thánh không thể không sáng tỏ, nhân tâm không thể không chấn chỉnh mà tà thuyết ắt phải bị tẩy trừ, đó là điều trọng yếu của thịnh trị. Như vậy sự sáng tỏ đạo thánh lại là gốc của sự chấn chỉnh nhân tâm, trừ bỏ tà thuyết. Nếu như có thể “xem xét ở nhân văn để giáo hóa tác thành cho thiên hạ” thì cái sáng của đạo thánh chính ở chỗ đó. Đạo thánh đã sáng tỏ thì cái lý đương nhiên người ta sẽ biết rõ. Nhân tâm đã đúng đắn thì sự sai trái như thế người ta ắt phân biệt được, còn lo gì đạo Phật đạo Lão làm hại. Hàn Tử (Hàn Dũ) nói: “Phải bắt người của chúng (Phật Lão) hoàn tục, đốt sách của chúng đi, biến chùa quán của chúng thành nhà ở, làm sáng tỏ đạo tiên vương để dẫn dắt chúng”. Mạnh Tử nói: “Người quân tử phải trở lại đường chính, đường chính đã đúng tất dân sẽ hưng thịnh, dân đã hưng thịnh thì không có gian tà”, chính là nói về điều ấy.

Đến ngay các quan cai trị không thể quản, các tệ xấu không thể sửa, việc tốt phải làm đều là các phương sách trị nước vậy. Mà việc quản lý các quan lại chính là gốc để đổi cải tệ nạn, làm điều tốt. Nhược bằng có thể khảo xét để thăng chức người tài, giáng chức kẻ ngu thì việc quản lý quan chức coi như đạt được. Quản được quan chức tất chính sự không sai lầm mà tệ xấu không gì không được sửa đổi. Tệ xấu được sửa đổi tất dân được hưởng phúc trạch mà việc tốt không gì không được làm. Kinh Thư có nói: “Kính cẩn chức quan của ngươi, sắp đặt chính sự của ngươi, muôn đời tốt đẹp cho dân, muôn nơi không khổ cực” quả nói về điều ấy chăng?

Phương sách trị nước vốn là như thế, nhưng tìm cái gốc của việc ấy chính là ở chỗ bệ hạ cùng triều thần phải đồng tâm nhất thể để đạt được như vậy.

Kinh Dịch nói: “Trời đất hòa hợp thì vạn vật hanh thông, trên dưới hòa hợp thì chí của họ đồng”, đó là nói về đồng tâm. Kinh Thư nói: “Đầu óc sáng suốt, chân tay nhanh nhẹn, mọi việc tốt đẹp”, đó là nói về nhất thể. Thần mong rằng: trên thì bệ hạ, dưới thì triều thần, trên dưới hòa hợp tất cũng một lòng như Kinh Dịch nói, đầu óc chân tay tất cùng một thể như Kinh Thư nói. Vua biết rõ chức trách của vua là khó, bề tôi biết rõ trách nhiệm làm bề tôi là khó thì chính sự sẽ được sửa sang, muôn dân đều thấm nhuần đạo đức. Được như thế thì làm gì phải lo việc chính đáng nhân tâm, sáng tỏ đạo thánh, trừ bỏ dị đoan không có cách, làm gì phải lo việc quản lí các quan cai trị, sửa đổi tệ xấu, làm việc tốt không có đường.

Kiến giải của thần như thế, ra lời không khỏi chỗ viển vông, không tránh chỗ ngông cuồng. Nhưng lời của kẻ ngông cuồng cũng có khi được thánh nhân chọn lựa. Thần cúi mong bệ hạ điều nào có thể chọn được mà chọn thì kẻ hạ thần vô cùng may mắn.

Thần cẩn đối.

Vua phê: Quyển này tường tận, minh bạch, không hổ danh là một bài đối sách, đọc văn đó mà lòng bứt rứt không yên.
Reply With Quote
  #592  
Old 07-03-2015, 21:24
nvh92's Avatar
nvh92 nvh92 is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 05-2012
Posts: 2,753
Re: Quốc sử Quán vOz

Quote:
Originally Posted by EmperorTuMaViem View Post
Hôm nay đọc được cái này, thấy hay hay, hỏi bạn nv92 không biết có link online nào để có thể đọc các bài văn đỗ Trạng Nguyên còn lưu giữ được không nhỉ?

https://www.facebook.com/notes/g%E1%...52253512744642
Không có trang online nào đâu bạn ạ
Nếu bạn muốn đọc thì chỉ có đến Viện Hán-nôm đọc bản gốc bằng chữ Hán thôi (Nếu bạn đủ trình độ , mình thì cũng chịu, đứng trước đống sách của viện Hán-Nôm mình chỉ có méo mặt )

À tiện đây tặng mọi người đoạn văn này mình tự dịch luôn, thực ra nó cũng không phải là mới, nó là bài đề tựa cho phần Văn lịch chí (文籍誌) chép về sách vở do người Việt sáng tác, trải qua các triều đại, là một phần trong "Lịch triều hiến chương loại chí" của cụ Phan Huy Chú mình tự dịch dựa trên ít chữ Hán còm học được của anh Trần Quang Đức

Nguyên văn:


(Voz không hiển thị được các chữ hán quá phức tạp đây là ảnh chụp từ màn hình của mình)



Phiên âm:
Ngã Việt hiệu xưng bỉnh lễ, thiên hữu dư niên. Điển tịch chi sinh, kỳ lai cửu hỹ. Cái tự Đinh, Lê triệu quốc, kháng hành Trung Hoa, mệnh lệnh từ chương, tẩm tẩm liệm trứ. Chi vụ Lý, Trần kế trị, văn vật khai minh. Tham định hữu điền chương, điều luật chi thư : ngự chế hữu chiếu, sắc, thi ca chi thể. Trị bình dịch thế, văn nhã bân bân. Huống Nho sĩ đại sinh, từ chương lâm lập. Kiến chư trước thuật, nhật dĩ tiệm phồn. Phi linh kiếp hỏa dĩ ổi thù, tất tự hãn ngưu nhi sung đống dã.

Dịch nghĩa:
Nước Việt ta được gọi là nước giữ lễ đã hơn nghìn năm. Sách vở thư tịch vốn đã ra đời lâu lắm. Kể từ Đinh, Lê dựng nước, đã đứng ngang hàng với Trung Hoa; mệnh lệnh, từ chương dần dần rõ rệt. Đến Lý, Trần nối trị văn vật mở mang: về thẩm định thì có những sách điển chương, điều luật; về ngự chế thì có các thể chiếu, sắc, thi ca. Trị bình tiếp nối, văn nhã rõ ràng. Huống chi, nho sĩ đời nào cũng có, văn chương nảy nở như rừng. Trứ tác mỗi ngày một nhiều.. Nếu chẳng phải trải qua cướp bóc, đốt phá mà hóa ra tro tàn, thì hẳn là trâu kéo đến toát mồ hôi, chứa đầy đến tận xà nhà.

__________________
願在衣而為領 Ước được làm cổ áo
承華首之餘芳 Son phấn hưởng dư hương.
悲羅襟之宵離 Ngủ, áo nàng lại cởi
怨秋夜之未央 Sao tối mãi đếm trường!
Nhàn tình phú 閑情賦 - Đào Uyên Minh 陶淵明

Last edited by nvh92; 07-03-2015 at 21:39.
Reply With Quote
  #593  
Old 08-03-2015, 02:27
elead123321's Avatar
elead123321 elead123321 is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 12-2007
Location: ttv -bns
Posts: 1,245
Re: Quốc sử Quán vOz

Người ta bây giờ không còn tin vào sách sử chính thống ghi nữa, họ cho rằng phương Tây đã không ghi về quân số thì thôi, còn hễ ghi là đúng, và cho rằng phương Tây quân như thế, tại sao TQ nghèo nàn lạc hậu lại dùng quân số mấy mươi vạn, nhiều thì trăm vạn được? :(

Nói cho gần thì ở VN, bác nvh có thể cho biết về quân số, biên chế, cách thức lấy quân, lấy lương, vận lương của nước ta thời Lý, Trần, Lê sơ được không nhỉ. Và khi Lê Thánh Tông đánh Lão Qua, Bồn Man, đánh Miến Điện, đánh Chiêm Thành, quân viễn chinh dùng là bao nhiêu, nhà Nguyễn đánh Trấn Tây, đánh Xiêm la dùng quân bao nhiêu được không?

Pic này vốn nói về QT, em mạo muội cho rằng TQ xuất thân nông dân, tuy đánh trận tốt nhưng chính trị kém (kém nhất là không lấy luôn bắc hà từ đầu, không lấy được lòng sĩ phu) , cái giỏi không thể giữ mãi hào quang, mà kém thì để lại hậu họa, nên TS sau QT sụp là điều dĩ nhiên của lịch sử :(
__________________
vesaukeu-Thụ mệnh vu thiên- ký thọ vĩnh xương
Quote:
Originally Posted by vitcon View Post
Tôi không bảo vệ ai cả, tôi bảo vệ nội quy. Ngay cả nội quy tôi viết ra, và đã cố gắng gìn giữ cũng như làm theo nó suốt mấy năm qua (dù có vài lần ngoại lệ :shame:) mà bây giờ người ta mặc sức ỉa đái lên trên đó, coi như không có gì, thích gì làm đó
Reply With Quote
  #594  
Old 08-03-2015, 09:47
I.Love.You.Edf's Avatar
I.Love.You.Edf I.Love.You.Edf is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 12-2014
Location: 590947F1
Posts: 7,142
Re: Quốc sử Quán vOz

Quote:
Originally Posted by elead123321 View Post
Người ta bây giờ không còn tin vào sách sử chính thống ghi nữa, họ cho rằng phương Tây đã không ghi về quân số thì thôi, còn hễ ghi là đúng, và cho rằng phương Tây quân như thế, tại sao TQ nghèo nàn lạc hậu lại dùng quân số mấy mươi vạn, nhiều thì trăm vạn được? :(

Nói cho gần thì ở VN, bác nvh có thể cho biết về quân số, biên chế, cách thức lấy quân, lấy lương, vận lương của nước ta thời Lý, Trần, Lê sơ được không nhỉ. Và khi Lê Thánh Tông đánh Lão Qua, Bồn Man, đánh Miến Điện, đánh Chiêm Thành, quân viễn chinh dùng là bao nhiêu, nhà Nguyễn đánh Trấn Tây, đánh Xiêm la dùng quân bao nhiêu được không?

Pic này vốn nói về QT, em mạo muội cho rằng TQ xuất thân nông dân, tuy đánh trận tốt nhưng chính trị kém (kém nhất là không lấy luôn bắc hà từ đầu, không lấy được lòng sĩ phu) , cái giỏi không thể giữ mãi hào quang, mà kém thì để lại hậu họa, nên TS sau QT sụp là điều dĩ nhiên của lịch sử :(
Pic này không chỉ còn bàn về QT nữa rồi, bạn muốn bình luận, hỏi đáp về vấn đề lịch sử nào cũng được. Bạn có thể lên #1 để update thông tin.

Về vấn đề QT làm chính trị kém hay không thì mình chưa dám nhận định. Nhưng đọc loạt bài về ngoại giao thì mình không nghĩ QT kém, chỉ có điều tài năng của ông so với Gia Long thì không bằng thôi.

Nhận định cụ thể hơn thì để các pro lịch sử vào giúp bạn vụ quân số và QT.

__________________
Hello world.
Reply With Quote
  #595  
Old 08-03-2015, 11:34
EmperorTuMaViem EmperorTuMaViem is offline
K.I.A
Join Date: 12-2014
Posts: 40
Re: Quốc sử Quán vOz

Ồ, vậy sao không online hóa tư liệu Hán Nôm đó lên, như kể cả châu bản triều Nguyễn nữa, để ai có hứng thú dịch thì dịch nhỉ, như cái facebook ở trên ấy.

Thêm nữa, cho hỏi là sĩ phu Việt Nam xưa học Tứ thư, ngũ kinh thì là học sách sử của Tàu, nên sử Tàu thuộc vanh vách không lạ, điển chương kể ra thì toàn xuân thu chiến quốc, hán đường tống các kiểu Cơ mà thi thoảng cũng thấy có nhắc đến sử Việt, không hiểu các cụ ấy được học sử Việt ở đâu? sách nào?
Quote:
Originally Posted by nvh92 View Post
Không có trang online nào đâu bạn ạ
Nếu bạn muốn đọc thì chỉ có đến Viện Hán-nôm đọc bản gốc bằng chữ Hán thôi (Nếu bạn đủ trình độ , mình thì cũng chịu, đứng trước đống sách của viện Hán-Nôm mình chỉ có méo mặt )

À tiện đây tặng mọi người đoạn văn này mình tự dịch luôn, thực ra nó cũng không phải là mới, nó là bài đề tựa cho phần Văn lịch chí (文籍誌) chép về sách vở do người Việt sáng tác, trải qua các triều đại, là một phần trong "Lịch triều hiến chương loại chí" của cụ Phan Huy Chú mình tự dịch dựa trên ít chữ Hán còm học được của anh Trần Quang Đức

Nguyên văn:


(Voz không hiển thị được các chữ hán quá phức tạp đây là ảnh chụp từ màn hình của mình)



Phiên âm:
Ngã Việt hiệu xưng bỉnh lễ, thiên hữu dư niên. Điển tịch chi sinh, kỳ lai cửu hỹ. Cái tự Đinh, Lê triệu quốc, kháng hành Trung Hoa, mệnh lệnh từ chương, tẩm tẩm liệm trứ. Chi vụ Lý, Trần kế trị, văn vật khai minh. Tham định hữu điền chương, điều luật chi thư : ngự chế hữu chiếu, sắc, thi ca chi thể. Trị bình dịch thế, văn nhã bân bân. Huống Nho sĩ đại sinh, từ chương lâm lập. Kiến chư trước thuật, nhật dĩ tiệm phồn. Phi linh kiếp hỏa dĩ ổi thù, tất tự hãn ngưu nhi sung đống dã.

Dịch nghĩa:
Nước Việt ta được gọi là nước giữ lễ đã hơn nghìn năm. Sách vở thư tịch vốn đã ra đời lâu lắm. Kể từ Đinh, Lê dựng nước, đã đứng ngang hàng với Trung Hoa; mệnh lệnh, từ chương dần dần rõ rệt. Đến Lý, Trần nối trị văn vật mở mang: về thẩm định thì có những sách điển chương, điều luật; về ngự chế thì có các thể chiếu, sắc, thi ca. Trị bình tiếp nối, văn nhã rõ ràng. Huống chi, nho sĩ đời nào cũng có, văn chương nảy nở như rừng. Trứ tác mỗi ngày một nhiều.. Nếu chẳng phải trải qua cướp bóc, đốt phá mà hóa ra tro tàn, thì hẳn là trâu kéo đến toát mồ hôi, chứa đầy đến tận xà nhà.

Reply With Quote
  #596  
Old 08-03-2015, 21:21
nvh92's Avatar
nvh92 nvh92 is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 05-2012
Posts: 2,753
Re: Quốc sử Quán vOz

Quote:
Originally Posted by EmperorTuMaViem View Post
Ồ, vậy sao không online hóa tư liệu Hán Nôm đó lên, như kể cả châu bản triều Nguyễn nữa, để ai có hứng thú dịch thì dịch nhỉ, như cái facebook ở trên ấy.

Thêm nữa, cho hỏi là sĩ phu Việt Nam xưa học Tứ thư, ngũ kinh thì là học sách sử của Tàu, nên sử Tàu thuộc vanh vách không lạ, điển chương kể ra thì toàn xuân thu chiến quốc, hán đường tống các kiểu Cơ mà thi thoảng cũng thấy có nhắc đến sử Việt, không hiểu các cụ ấy được học sử Việt ở đâu? sách nào?
Dịch Hán-Nôm khó lắm chứ không như bạn nghĩ đâu, Hán- Nôm cổ càng khó hơn, có đưa lên mạng thực tế số người dịch được rất ít, kể cả người đưa tài liệu lên cũng cần có kiến thức Hán - Nôm loại khá để thẩm định tài liệu, vả chăng kho tài liệu của viện Hán - Nôm cực lớn, số hóa là cả vấn đề, lại còn lằng nhằng đủ chuyện nữa chứ, mình từng nghe nói viện Hán- Nôm có dự định số hóa hết tài liệu trong kho đưa lên mạng rồi nhưng với cái đà này e là phải tầm...10 năm nữa mới xong việc do...thiếu nhân lực
Có trang này cung cấp tài liệu Hán - Nôm đây, cũng là do viện Hán - Nôm hỗ trợ
https://sites.google.com/site/sachsuvietnam/home


Mà có dịch được thì nhà xuất bản nào dám in chứ, với thị hiếu đọc của người Việt hiện nay thì in các sách cổ ra nguy cơ lỗ nhiều hơn lãi

Cũng cần nói thêm một chút về việc học tập của các cụ ngày xưa đó là lâu nay ta chỉ biết các cụ xưa có nền văn hóa- giáo dục Nho học
Tuy nhiên cần nói rõ là Nho cũng có 5 -7 chi phái, kiểu lọai , ví dụ có phái Nho của Mạnh Tử, có phái của Tuân Tử, có phái học của Trình Di, Trình Hạo...
Ngoài ra mỗi thời đại lại sinh ra một nền văn hóa- giáo dục Nho giáo khác nhau , có Hán Nho, Đường Nho, Tống Nho, Minh Nho...

Nho học của Việt Nam chịu ảnh hưởng lớn nhất của Tống Nho, bởi như mọi người đều biết nước ta bắt đầu chính thức tiến hành giáo dục đạo Nho vào đầu đời Lý tức tương ứng lúc đó là nhà Tống bên TQ

Cũng xin cung cấp thêm một thông tin đó là ta hay nghe khi nói về Nho học nước ta thì thường nghe nhắc đến việc các cụ xưa phải học đến Tứ Thư- Ngũ Kinh, điều đó thể hiện cho sự ảnh hưởng của Tống Nho tại VN bởi Tứ thư bao gồm Đại học- Luận Ngữ - Mạnh Tử- Trung Dung, còn Ngũ Kinh bao gồm Kinh Lê - Dịch -Xuân Thu - Thư - Thi
Có điều khái niệm Tứ Thư- Ngũ Kinh trước thời Tống chưa tồn tại bởi Nho gia trước đời Tống không coi Kinh Lễ là 1 trong Ngũ Kinh, đồng thời lúc đó bộ Mạnh tử - Đại học cũng chưa được khảo cứu để viết ra một cách hoàn chỉnh.
Chỉ tới thời Tống Tứ Thư - Ngũ Kinh mới được san định, biên khảo để biến thành các bộ sách kinh điển của Nho giáo rồi từ đó truyền đến sau này và vừa hay truyền vào nước ta
Tuy nhiên Tống Nho có một nhược điểm là cực kỳ cố cựu và bảo thủ, nặng lối học từ chương, khuôn sáo, hình thức
Còn Triều Tiên lại ảnh hưởng nặng nhất bởi Đường Nho


Còn về vụ học sử thì bạn đều thấy mọi triều đại đều soạn sử sách nên các nhà Nho nước ta cứ theo sử mà học thôi chứ còn sao nữa
Mình biết hẳn nhiều người ở đây chắc chắn chỉ nhìn vào mấy bộ sử Đại Việt Sử ký toàn thư, Đại Việt Sử lược... tầm hơn chục cuốn sử hiện nay đã được dịch ra quốc ngữ nên cho rằng kho sử liệu của nước ta chỉ có nhiêu đó thôi

Cái này xin hẹn mọi người ngày mai mình đến cơ quan xem cái danh mục tài liệu sử học của nước ta rồi đăng lên cho mọi người nhé
Nói trước luôn ai mà chưa biết thì cứ chuẩn bị mà méo mồm kinh ngạc đi, hồi đầu mới đọc danh mục này mình cũng rớt quai hàm đó , cái câu của cụ Phan Huy Chú trong Văn lịch chí nói "Nếu chẳng phải trải qua cướp bóc, đốt phá mà hóa ra tro tàn, thì hẳn là trâu kéo đến toát mồ hôi, chứa đầy đến tận xà nhà." không phải là nói quá đâu
__________________
願在衣而為領 Ước được làm cổ áo
承華首之餘芳 Son phấn hưởng dư hương.
悲羅襟之宵離 Ngủ, áo nàng lại cởi
怨秋夜之未央 Sao tối mãi đếm trường!
Nhàn tình phú 閑情賦 - Đào Uyên Minh 陶淵明

Last edited by nvh92; 08-03-2015 at 21:32.
Reply With Quote
  #597  
Old 08-03-2015, 21:39
nvh92's Avatar
nvh92 nvh92 is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 05-2012
Posts: 2,753
Re: Quốc sử Quán vOz

Quote:
Originally Posted by elead123321 View Post
Người ta bây giờ không còn tin vào sách sử chính thống ghi nữa, họ cho rằng phương Tây đã không ghi về quân số thì thôi, còn hễ ghi là đúng, và cho rằng phương Tây quân như thế, tại sao TQ nghèo nàn lạc hậu lại dùng quân số mấy mươi vạn, nhiều thì trăm vạn được? :(

Nói cho gần thì ở VN, bác nvh có thể cho biết về quân số, biên chế, cách thức lấy quân, lấy lương, vận lương của nước ta thời Lý, Trần, Lê sơ được không nhỉ. Và khi Lê Thánh Tông đánh Lão Qua, Bồn Man, đánh Miến Điện, đánh Chiêm Thành, quân viễn chinh dùng là bao nhiêu, nhà Nguyễn đánh Trấn Tây, đánh Xiêm la dùng quân bao nhiêu được không?

Pic này vốn nói về QT, em mạo muội cho rằng TQ xuất thân nông dân, tuy đánh trận tốt nhưng chính trị kém (kém nhất là không lấy luôn bắc hà từ đầu, không lấy được lòng sĩ phu) , cái giỏi không thể giữ mãi hào quang, mà kém thì để lại hậu họa, nên TS sau QT sụp là điều dĩ nhiên của lịch sử :(
Ở đây có một vấn đề mình xin nói rõ cho mọi người hiểu
Các nước phương Tây truyền thống ghi chép của họ là luôn tỉ mỉ cặn kẽ rạch ròi, bất cứ tài liệu nào từ là bản báo cáo viết tay, cuốn du ký, rồi đến sử sách chính cống...đều tuân thủ quy tắc này thông tin luôn đầy đủ miêu tả luôn chi tiết...

Ngược lại ở các nước Á Đông theo Nho học thì sử sách lại theo hướng văn sử bất phân
Còn bạn muốn biết các thông tin như quân số, quân lương, thuế má, sổ sách, điển chế, lễ nghi...thì các sử sách Á Đông khó cung cấp cho bạn lắm vì cái đó lại là do các cơ quan chuyên tách viết ra cơ
Ví dụ muốn tìm tài liệu về quân số, quân lương, tổ chức quân đội...thì phải tìm các tài liệu do bộ binh viết
Muốn biết quy chế, lễ nghi...thì tìm tài liệu cho bộ Lễ viết, (hiện nay có bộ Khâm Định Đại Nam Hội Điển Sự Lệ do Lễ bộ triều Nguyễn soạn, nói về các điển pháp, quy chuẩn và các dữ kiện liên quan đến tổ chức và hoạt động của triều Nguyễn vừa mới được dịch và in tuy nhiên chưa bán công khai trên thị trường )

Mà các tài liệu trên thường là tài liệu mật, lưu hành hẹp và nếu có binh lửa thì thường mất đầu tiên, chỉ các triều đại nào gần đây thì họa chăng còn lưu lại chút ít như nhà Nguyễn, chứ các tác phẩm sử học có hơi hướng văn không thể đủ khả năng cung cấp thông tin cụ thể đâu
__________________
願在衣而為領 Ước được làm cổ áo
承華首之餘芳 Son phấn hưởng dư hương.
悲羅襟之宵離 Ngủ, áo nàng lại cởi
怨秋夜之未央 Sao tối mãi đếm trường!
Nhàn tình phú 閑情賦 - Đào Uyên Minh 陶淵明
Reply With Quote
  #598  
Old 09-03-2015, 09:11
confaihoi's Avatar
confaihoi confaihoi is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 08-2012
Posts: 275
Re: Quốc sử Quán vOz

hồi trước nghe trên radio kênh VOV 1 hay 2 gì đó, có ông giáo sư đề xuất đưa giảng dạy Hán Nôm vào chương trình giáo dục phổ thông để học sinh biết khoảng 2000 chữ. Hồi đấy em còn học phổ thông, nghe cái phản đối ngay vì chương trình đã nặng, lại thêm gánh nợ thì . Bây giờ được bác nvh92 với anh Trần Quang Đức thông não, thấy cái đề xuất của nợ đó không hẳn đã sai
__________________
NÀY THÌ KÝ
Reply With Quote
  #599  
Old 09-03-2015, 09:21
nvh92's Avatar
nvh92 nvh92 is offline
Đã tốn tiền
Join Date: 05-2012
Posts: 2,753
Re: Quốc sử Quán vOz

Quote:
Originally Posted by confaihoi View Post
hồi trước nghe trên radio kênh VOV 1 hay 2 gì đó, có ông giáo sư đề xuất đưa giảng dạy Hán Nôm vào chương trình giáo dục phổ thông để học sinh biết khoảng 2000 chữ. Hồi đấy em còn học phổ thông, nghe cái phản đối ngay vì chương trình đã nặng, lại thêm gánh nợ thì . Bây giờ được bác nvh92 với anh Trần Quang Đức thông não, thấy cái đề xuất của nợ đó không hẳn đã sai
Ngày trước ông nội mình từng kể đi học cấp Bậc Trung Học (Tương đương với lớp 9-10 bây giờ) dưới thời Pháp thuộc còn được học Hán Văn mỗi tuần 1 buổi coi như môn phụ, dĩ nhiên cái thời buổi đó chữ Hán cũng suy tàn, mất hút nên học sinh thời đó học Hán Văn cũng như học sinh bây giờ học Giáo dục công dân ấy thôi, cũng đều chỉ học lấy lệ cho có, cốt qua môn. Tuy là vậy dẫu sao nó cũng giúp học sinh hiểu biết thêm về Hán học
Thầy dạy Hán văn cũng là mấy ông đồ thất thế trong thời buổi Nho học suy tàn muốn kiếm thêm chút chút, tới quãng những năm 35-40 dạy Hán văn mới bị bỏ hẳn khỏi chương trình giáo dục
Nếu phải dạy Hán- Nôm trong chương trình giáo dục hiện tại thì mình thiết nghĩ trước mắt nên đặt nó làm môn tự chọn, chứ thêm môn Hán - Nôm vào thì lại đẻ ra đủ thứ cần tính toán, không dễ mà được ngay đâu
__________________
願在衣而為領 Ước được làm cổ áo
承華首之餘芳 Son phấn hưởng dư hương.
悲羅襟之宵離 Ngủ, áo nàng lại cởi
怨秋夜之未央 Sao tối mãi đếm trường!
Nhàn tình phú 閑情賦 - Đào Uyên Minh 陶淵明
Reply With Quote
  #600  
Old 09-03-2015, 14:01
Trom Ga Bat Cho Trom Ga Bat Cho is offline
K.I.A
Join Date: 06-2014
Posts: 359
Re: Quốc sử Quán vOz

Các thím cho em hỏi là: Học sử có ứng dụng thực tế nào không vậy?
học toán để tính toán.
học ngoại để giao tiếp vv... Còn học sử thì có ích lợi gì
Reply With Quote
Reply

« Previous Thread | Next Thread »
Thread Tools

Posting Rules
You may not post new threads
You may not post replies
You may not post attachments
You may not edit your posts

BB code is On
Smilies are On
[IMG] code is On
HTML code is Off


All times are GMT +7. The time now is 00:13.